UNDERGROUND ΣΚΗΝΗ - ΤΙΤΛΟΣ ΤΙΜΗΣ Η ΠΡΟΣΒΟΛΗ;

Monday, 15 February 2016 18:20
Συντάκτης:
Published in Special Guests

Εν έτη 2016, ο ορισμός της έννοιας underground, σε ότι έχει να κάνει με το μουσικό κίνημα, είναι μάλλον ανεπαρκής, τουλάχιστο όπως αυτός αποδόθηκε τη δεκαετίες του 60 και του 70. Όταν το ψυχεδελικό κίνημα της δεκαετίας του 60 γιγαντώθηκε και έγινε προσφιλές σε ένα κοινό που αναζητούσε διαφορετικά (πλην όμως ακόμα επίκαιρα)πράγματα από αυτά που είναι κυρίαρχα σήμερα, ο ορισμός του underground επεξηγούσε μία διεργασία που, για συγκεκριμένους λόγους, απέρριπτε το mainstream της εποχής και διεκδικούσε ένα χώρο έκφρασης που ήταν, λίγο ή πολύ, μη επιθυμητός από το κατεστημένο. Με τη λογοκρισία, στις μεγάλες αγορές, να είναι κυρίαρχη, με την τηλεόραση και το ραδιόφωνο προσανατολισμένα στις μάζες που κουβαλούσαν αλλά και επέβαλαν μαζί τους συντηρητικά στερεότυπα, για πολλούς μουσικούς και το κοινό τους, οι περιορισμοί στην έκφραση ήταν ασφυκτικοί. Όσο βαθύτερα συντηρητική ήταν μία κοινωνία, τόσο πιο ενεργό το undergroundκίνημά της, σε κάθε μορφή τέχνης.

Γράφει ο Αλέξης Πολίτης

Από την άλλη, ο όρος mainstream αν και (θεωρητικά) διαμετρικά αντίθετος, δεν είναι, ίσως, αυτό που φαίνεται. Κάπου εκεί, νωρίτερα στα 60ς, όταν ο Frank Zappa, πρωτοπόρος του underground κινήματος είτε ως παραγωγός είτε ως δημιουργός, δήλωνε πολύ σοφά  “mainstream comes to you, but you have to go to the underground” (το mainstreamέρχεται προς τα εσένα αλλά πρέπει να περάσεις από το underground), στην ουσία, προσπάθησε να ορίσει το undergroundαλλά στην πραγματικότητα όρισε και τους δύο όρους, πρακτικά συνδυάζοντάς τους.

Αν προσπαθήσουμε να αποστασιοποιηθούμε από την ορατή “πραγματικότητα” των media, ο ορισμός του Zappa γίνεται όχι μόνο προφανής αλλά και ακόμα πιο επίκαιρος σήμερα από ότι τότε! Όσο και αν το ευρύ κοινό ανακαλύπτει τα αγαπημένα του συγκροτήματα διαβάζοντας για αυτά σε έντυπα ή ακούγοντάς τα στο ραδιόφωνο (για την εποχή του Zappa και όπως αυτά έχουν εξελιχθεί σήμερα) και αντιλαμβάνεται την ύπαρξή τους όταν αυτά έχουν ήδη μπει στη “βιομηχανία”, η αλήθεια βρίσκεται αλλού. Ελάχιστοι μπορούσαν να γνωρίζουν την ιστορία των The Beatles πριν το “Love Me Do” γιατί απλούστατα δεν αφορούσε το marketing plan που ακολούθησαν τα πρώτα χρόνια της Beatlemania. Του “Love Me Do”, όμως, προηγήθηκαν πέντε χρόνια αλλαγών, ωρίμανσης, δημιουργίας και δουλειάς. Η μεταμόρφωση από The Blackjacks στους The Quarry men στους The Beatles και από εκεί σε The Silver Beetles και εν τέλει σεThe Beatles πήρε τρία χρόνια και μετά από αυτό άλλα δύο χρόνια στα παλιά στριπτιτζάδικα του Αμβούργου. Ακολουθώντας πιστά το δόγμα του Zappa χρόνια πριν το ξεστομίσει, οι Beatles πέρασαν από το underground και μπήκαν στο mainstream όταν αυτό τους χτύπησε την πόρτα.

Δεν θυμάμαι κανένα συγκρότημα της εποχής τους, μεταγενέστερης ή προγενέστερης, που να απέφυγε αυτή τη Δαρβίνειο εξελικτική διαδικασία και ακριβώς αυτή η διαδικασία είναι, τελικά, που δημιουργεί αυτό που οι περισσότεροι απολαμβάνουμε από τότε μέχρι σήμερα.  Υπό αυτήν την έννοια, σε κάθε περίπτωση ο όρος underground κάθε άλλο παρά προσβλητικός είναι για οποιονδήποτε μουσικό ξυπνάει ένα πρωί με ένα όνειρο. Υπόμίαν ευρύτερη έννοια, ένας μουσικός εντάσσεται στο undergroundκίνημα από την πρώτη στιγμή που θα κρατήσει ένα μουσικό όργανο στα χέρια του και θα αποφασίσει ότι θέλει να βγάλει έξω από το κεφάλι του έστω και μία νότα, μία μουσική φράση, ένα ολοκληρωμένο ή μη τραγούδι και δεν θα φοβηθεί να το μοιραστεί με άλλους. Το τι θα κάνει από εκεί και πέρα δεν εξαρτάται από το mainstream ή το undergroundκίνημα αλλά από τον ίδιο το μουσικό.

Αν τον βρει το mainstream κατακούτελα (κατά τη “Ζάππειο” θεωρία) αυτό θα είναι ένας δρόμος. Αυτό, όμως, συνήθως δεν συμβαίνει. Δεν συνέβαινε ποτέ στ’ αλήθεια. Αν μπορούσαμε να μαζέψουμε τους μουσικούς που το κατάφεραν και τους βάλουμε από τη μία πλευρά και δούμε τι μένει από την απέναντι, θα καταλάβουμε την έννοια του στατιστικού λάθους. Και αν αυτό συνέβαινε κατά κόρον τις χρυσές δεκαετίες της μουσικής βιομηχανίας, όταν οι δισκογραφικές ξεπετάγονταν από δισκάδικα έως και περίπτερα και μάζευαν στο rooster τους ότι έβρισκαν μπροστά τους, τότε σήμερα, μέσα στην κρίση ταυτότητας της μουσικής βιομηχανίας του 21ου αιώνα, ο χώρος του underground γιγαντώνεται και αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία.

Οι θεωρίες και οι ορισμοί είναι σημαντικοί για να καταλαβαίνεις για τι πράγμα μιλάς και να συνεννοείσαι και με τους άλλους όταν μιλάς για το ίδιο πράγμα. Από εκεί και ύστερα, όμως, έχει να κάνει και με το τι καταλαβαίνει ο καθένας.

Η γενικότερη αντίληψη περί του τι σημαίνει mainstreamκαιunderground, έχει να κάνει με το κατά πόσον ένα συγκρότημα είναι εμπορικό, αντιδραστικό ή επιτηδευμένα αφοριστικό της καθεστηκυίας μουσικής τάξης. Underground ήταν το μαύροbluesτων καταπιεσμένων μαύρων στα 10ς, τα 20ς και λιγότερο τα 30ς, Underground ήταν το punk της εργατικής τάξης στις αρχές της εξέλιξής του, underground το death metal στις ΗΠΑ των αρχών των 90ςή το black metal στις Σκανδιναβικές χώρες λίγο αργότερα, underground το “καταθλιπτικό” grungeστο αποκομμένο μουσικά Seattle των μέσων τη δεκαετίας του 1980, όταν ο κόσμος ανέμελα έσειε την κάποτε αντικομφορμιστική αλλά πλέον μοδάτη, πλούσια χαίτη του σε διασκεδαστικούς και πολύχρωμους rockρυθμούςορμώμενος από τα μεταπολεμικά 70ς και τα κιτς 80ς του Los Angeles και της Νέας Υόρκης. Και κάπου εκεί περιπλέκονται τα πράγματα. Και περιπλέκονται γιατί μέσα στην πορεία του και πολύ νωρίς μάλιστα, το underground απέκτησε μία κοινωνική, φιλοσοφική διάσταση ακριβώς λόγω του ότι, ως κίνημα, δεν είχε ποτέ την ανάγκη της εμπορευματοποίησης. Όλα όσα ξεκίνησαν μέσα από τοundergroundκίνημα, μένουν εκεί, στην πρωτόλεια μορφή τους άσχετα αν μέρη τους,  παρακλάδια τους ή διαφορετικές εκδοχές τους προχωρούν παραπέρα.

Αν το mainstream, όπως το ορίζουμε μέσα από το πρίσμα της μουσικής βιομηχανίας, έχει ως σκοπό την κεφαλαιοποίηση της καλλιτεχνικής ιδιότητας και ικανότητας με σκοπό το κέρδος (καθόλα θεμιτό) μέσω του marketing (άρα μέσω των media) οπότε εξ ’ανάγκης περιορίζεται σε κοινά αποδεκτές κοινωνικές νόρμες (ή έστω στα όριά τους), το underground περιλαμβάνει κατ’ απόλυτο τρόπο τις έννοιες της ελευθερίας, της ανεξαρτητοποίησης, ακόμα και της ασυδοσίας. Περιλαμβάνει, λοιπόν, και πολλές φορές απαιτεί την απόλυτη έννοια της καλλιτεχνικής “δημοκρατίας”. Αυτό είναι προφανές από τη στιγμή που οποιοσδήποτε έχει τη δυνατότητα να μεταδώσει οτιδήποτε σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται. Το παράδειγμα του black metal και της έκφρασης βίαιων συναισθημάτων και θρησκευτικών αντιλήψεων που υπό οποιεσδήποτε άλλες συνθήκες θα είχαν καταπνιγεί και μάλλον κυνηγηθεί, είναι χαρακτηριστικό. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, λοιπόν, το undergroundκίνημα είναι ζωογόνο για κάθε μορφή τέχνης. Ένας καλλιτέχνης έχει την ελευθερία να επιλέγει να παραμείνει underground και να απολαμβάνει δημοτικότητας τέτοιας που δεν θα μπορούσε ποτέ να ελπίζει σε κάθε άλλη περίπτωση, επιδιώκοντας καλλιτεχνική και εκφραστική ελευθερία, αναγνωρίζοντας την εξ ’ορισμού ανάγκη κάθε μορφής τέχνης για κάτι τέτοιο. Εφόσον οι κοινωνικές και οι εμπορικές συνθήκες του επιτρέψουν, στο μέλλον, να εκφράσει τις αξίες του ή τις ιδέες του, χωρίς λογοκρισία και χωρίς προσχώματα σε mainstream έδαφος, τότε θα έχει επιβεβαιωθεί και γι αυτόν ο ορισμός του Zappa και πάμε παρακάτω. Έχει συμβεί, θα ξανασυμβεί και θα συμβαίνει όσο θα ξεπετάγονται  νέοι καλλιτέχνες και για όσο αυτοί οι νέοι καλλιτέχνες θα ποτίζουν την τέχνη τους με ιδέες, ιδανικά και αξίες και θα αισθάνονται την ανάγκη να επικοινωνήσουν.

Στην υπανάπτυκτη αλλά έντονα ζωντανή ελληνική σκηνή, το underground δίνει πνοή σε παιδιά που αισθάνονται αυτήν την ανάγκη και δίνει πάτημα σε άλλους που ψάχνουν κάτι διαφορετικό. Σε μια χώρα που τοmainstream ορίζεται από το φτηνό μπουζούκι και τις τηλεοπτικές εκπομπές μαγειρικής, τοunderground κίνημα είναι Πνοή Ζωής. Η ελληνική σκηνή διαθέτει ταλέντο, ποιότητα, όραμα και μέλλον. Αυτό που δεν διαθέτει είναι υπόβαθρο. Δεν φταίνε οι μουσικοί, δεν φταίνε οι συνθήκες. Φταίει η κουλτούρα ενός λαού που έχει ξεχάσει την αξία του να εκφράζεις τις ιδέες σου σε μία μορφή που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλους. Ένα τραγούδι εκτελείται από το μουσικό που το συνθέτει και το ερμηνεύει αλλά θα τραγουδιέται από τον κόσμο που το ακούει για γενιές αργότερα. Στην Ελλάδα παίρνουμε τις μουσικές και ντύνουμε με αυτές τις βραδινές μας εξόδους και παίρνουμε τις ιδέες που έχουνε εκφραστεί μέσα από αυτές και πολιτικολογούμε και καλά κάνουμε. Αυτό είναι το νόημα εξάλλου. Σε περιόδους πνευματικής ένδειας, όμως, αντί να παίρνουμε τις μουσικές, παίρνουμε τους ήχους, τους ευτελίζουμε και ξεχνάμε τις ιδέες γιατί μας βαραίνουν τη διάθεση ακόμα περισσότερο. Θεωρούμε πως ό,τι ήταν να ειπωθεί έχει ειπωθεί από τους μεγάλους του παρελθόντος μας και αφορίζουμε τους νέους του μέλλοντος μας ως περιττούς. Στο όνομα της, αναγκαίας κατά τα άλλα, διασκέδασης, ωραιοποιούμε ένα mainstream ανούσιο και ανυπόστατο προσπαθώντας να το προσαρμόσουμε μιμούμενοι το αποτέλεσμα ξενόφερτων παραδειγμάτων χωρίς να μιμούμαστε τη διαδικασία παραγωγής και ανάπτυξής τους. Παίρνουμε έτοιμα concepts, αναμασούμε και δεν δημιουργούμε, πιέζοντας προς τα κάτω όλους αυτούς που πραγματικά δημιουργούν και προσπαθούν γιατί η διαδικασία της δημιουργίας απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, προϋποθέτει δουλειά, δοκιμή και αποτυχία και αυτό ζητά επένδυση δεν φέρνει άμεσο και εγγυημένο κέρδος…

Το underground κίνημα στην Ελλάδα έχει ζωή, δημιουργία, επιτυχία. Το undergroundκίνημα στέλνει δεκάδες συγκροτήματα σε περιοδείες σε ολόκληρο τον κόσμο, έχει δισκογραφική παραγωγή ζηλευτή από αγορές μεγαλύτερες και πιο «ελεύθερες». Έχει καλλιτέχνες με ικανότητες που αναγνωρίζονται παντού εκτός από τον τόπο τους. Έχει όλα αυτά που η fast-food media πραγματικότητα σιχαίνεται, καταφέρνει όλα αυτά που η fast-food media πραγματικότητα δεν κατάφερε ποτέ και γι’ αυτό το λόγο της είναι μισητό, το μάχεται και το αναγνωρίζει με τρόπο που θα της επιτρέψει, εν τέλει, να το υποβαθμίσει.

Τολμήστε και ακολουθήστε τα ελληνικά συγκροτήματα, τους ελληνικούς θεατρικούς θιάσους, πηγαίνετε σε εκθέσεις ζωγραφικής και γλυπτικής Ελλήνων εικαστικών, πέραν αυτών που προωθούνται συνήθως και θα ανακαλύψετε έναν πλούτο δημιουργίας, τέχνης, ιδεών και συναισθημάτων που θα σας καταπλήξει. Το underground κίνημα στην Ελλάδα γιγαντώνεται μέσα σε απίστευτα περιοριστικές συνθήκες και προσφέρει απλόχερα, ελεύθερα και δίκαια διεκδικεί ένα μέρος της προσοχής σας.

Για όλους όσοι συμμετέχουν σε αυτό, η συμμετοχή τους αυτή είναι τίτλος τιμής ακόμα και αν δεν το ξέρουν οι ίδιοι.     

Read 657 times

Leave a comment